E. Liegman z Centrum eMOCja: Śmierć zamyka ważny rozdział w życiu, ale nie zabiera miłości, która ma szansę być naszym przewodnikiem w podróży przez żałobę

Boże Narodzenie kojarzy się z radością, bliskością i rodzinnym ciepłem. Dla wielu osób jest to jednak czas szczególnie bolesny – naznaczony pustką po stracie bliskiej osoby. Jak wspierać osoby w żałobie, jak rozmawiać z dziećmi o śmierci i dlaczego obecność bywa cenniejsza niż słowa? O doświadczeniu żałoby i roli Centrum eMOCja, które jest częścią Hospicjum Pomorze Dzieciom (mieszczącym się w Gdańsku), opowiada Ewa Liegman, prezes Zarządu Hospicjum Pomorze Dzieciom.

Mateusz Rzepecki: Święta Bożego Narodzenia to radosny czas, w którym szczególnie widoczna jest chęć jednoczenia się ludzi. Niektórzy jednak w tym okresie przeżywają żałobę. Towarzyszy im uczucie pustki, samotności i tęsknoty. Jak sobie z tym radzić i jak można pomóc osobie będącej w żałobie?

Ewa Liegman: Centrum eMOCja odsłania bolesną prawdę, że nawet gdy nie przeżywamy żałoby, święta w wielu z nas budzą przykre skojarzenia spowodowane np. trudnościami w relacjach. Żałoba dodatkowo potęguje całą gamę doświadczeń, o których w pędzie codzienności trudno komukolwiek mówić. Śmierć obok tęsknoty, rozpaczy i pustki konfrontuje nas z tym wszystkim, co mogło, a nie wydarzyło się w małżeństwie, rodzicielstwie, przyjaźni. Dla osób towarzyszących w żałobie, warto pamiętać o darze, jakim jest obecność. To właśnie wzrusza mnie najbardziej w Bożym Narodzeniu. Bóg, który jest wszechmocny, zdecydował się przyjąć na Siebie ciało bezbronnego dziecka. Nic nie mówił. Oddał się w ręce ludzi. We współczesności nastawionej na wyniki, efekty i użyteczność zapomnieliśmy, że sama bliskość – zwłaszcza świadoma, bez pośpiechu – staje się szansą na pogłębienie więzi. Aktywne słuchanie zamiast próby zabierania bólu. W miejsce „złotych rad” zadawanie pytań. I dotyk, czysty, czuły, dający bezpieczeństwo. Obok Centrum Wsparcia po Stracie prowadzimy również hospicjum dla dzieci Pomorze Dzieciom i Hospicjum Perinatalne TuliPani. To właśnie dzieci uczą nas, w jaki sposób spotykać się z kimś, kto cierpi, kto nie spełnia naszych oczekiwań.

- Jak bliscy mogą mądrze towarzyszyć osobie w żałobie, aby nie naruszać jej granic, a jednocześnie dawać wsparcie?

Warto podkreślić, że zazwyczaj cała rodzina jest dotknięta żałobą i tu również sytuacja może rodzić wiele napięć i konfliktów. Każdy z nas ma inne potrzeby. Weźmy na przykład parę, która straciła dziecko – kobieta na ten moment nie jest w stanie patrzeć na zdjęcia, wchodzić do pokoiku, podczas gdy mężczyzna stale chciałby opowiadać o swoim synu, wspominać. Ważne jest więc budowanie relacji opartych na autentyczności, nienarzucanie swoich perspektyw, a raczej próba poszerzania horyzontów. Reakcje są bardzo różne, np. możemy po śmierci bliskiej osoby czuć ulgę i winić się za to.

Po stracie bliskiej osoby warto podtrzymywać dawne tradycje rodzinne czy może lepiej stworzyć nowe rytuały?

Dorośli i dzieci potrzebują rytuałów. Wielokrotnie otrzymujemy zapytania czy dzieci zabierać na pogrzeb? Większość z nas ma bardzo trudne wspomnienia z przeszłości, gdzie nieprzygotowani podchodziliśmy do ciała zmarłej osoby, zmuszani do dotykania, całowania. Warto nauczyć się rozmawiania z dziećmi, co pomaga układać trudne sprawy również dorosłym. Warto opowiedzieć, jak wygląda pożegnanie. Żegnamy się z ciałem bliskiej osoby, a nie z osobą, dlatego przynosimy kwiaty na grób, znicz, na znak pamięci i nadziei na spotkanie w wieczności. W Centrum eMOCja jest dostępna skrzynka na listy do nieba, gdzie trafiają przepiękne, wzruszające przesyłki, które w symboliczny sposób otwierają nas na utrzymywanie relacji, która fizycznie jest już zakończona, ale przecież ma swój wymiar psychiczny i duchowy. Jeśli nie wierzymy w życie po śmierci, to właśnie rytuały, pamiątki, wspomnienia są już formą spotkania. Śmierć zamyka ważny rozdział w życiu, ale nie zabiera miłości, która – jeśli jest pielęgnowana – ma szansę być naszym przewodnikiem w podróży przez żałobę. To czas, który potrzebuje dużo ciepła i czułości.

- A jak rozmawiać z dziećmi o stracie bliskiej osoby?

Na stronie Centrum eMOCja jest wiele informatorów. Wśród nich mamy tzw. Drogowskaźnik w podróży przez żałobę. Można pobrać cały materiał odpowiadający na to bardzo ważne pytanie. Wciąż smuci nas, że przecież wszyscy byliśmy dziećmi, czuliśmy się niejednokrotnie osamotnieni, pominięci i niezrozumiani przez dorosłych. Pamiętajmy, że dzieci, również maleńkie, mogą nie mieć wiedzy o tym, co się dzieje, ale w bardzo dotkliwy sposób odczuwają atmosferę i stan emocjonalny rodziców. Brak informacji, szczerej rozmowy potęguje wyobrażenia i stwarza bardzo niebezpieczną sytuację, w której dziecko zaczyna rozumieć, iż w trudnych momentach nie może przyjść do rodziców, bliskich, ponieważ w domu w takich sytuacjach się milczy.

- Centrum eMOCja oferuje szeroko pojęte wsparcie dla osób, które zmagają się ze stratą bliskiej osoby. Kto może zgłosić się do placówki i dlaczego warto to zrobić?

Zgłosić się może każda osoba, która cierpi z powodu straty, niezależnie od tego, kogo utraciła, w jakich okolicznościach i jak dawno wydarzyła się strata. Pomoc indywidualną kierujemy do par po wczesnych stratach, okołoporodowych, w tym aborcji. Ale również do osób doświadczających śmierci nagłych, samobójczych, w wyniku długotrwałej choroby. Jest ona skierowana do dorosłych i dzieci. Realizujemy również okołoterapeutyczne zajęcia, w tym arteterapię, fitness, a także dwa razy do roku uruchamiany jest cykl zamkniętych grup wsparcia, ogólnych lub dedykowanych poszczególnym stratom, prowadzonych przez dwóch specjalistów.

Ponadto dla osób wierzących raz w miesiącu odbywa się Msza św., a później spotkanie przy kawie i wiele innych dodatkowych inicjatyw mających na celu budowanie społeczności pełnej zrozumienia i wsparcia.

- Centrum eMOCja oferuje również spotkania dla osób po stracie w okresie Świąt Bożego Narodzenia?

Dla osób, którym szczególnie doskwiera samotność w czasie wesołych przygotowań do Świąt Bożego Narodzenia, a pusty talerz będzie miał szczególne znaczenie, umożliwiamy coczwartkowe spotkania w otwartej grupie, przy aromatycznej herbacie, w pięknej przestrzeni naszego Centrum. To czas spotkania z osobami, które przeżywają podobne doświadczenia.

- Jak długo trwa proces wracania do równowagi po stracie i w czym profesjonalne wsparcie może realnie pomóc?

Żałoba jako pamięć o bliskim może trwać całe życie, z czasem zmienia się jednak rodzaj bólu. Rana, która była głęboka i krwawiła, po czasie oczyszczenia i gojenia stała się blizną, pamiątką po bardzo ważnym, choć trudnym doświadczeniu. To właśnie w Hospicjum Pomorze Dzieciom i eMOCji doświadczamy, że ból i cierpienie mogą stać się szansą na doświadczenie wdzięczności za dar spotkania i miłości, która w kryzysie i stracie wyrasta z egoizmu.

Źródło: Radio Maryja, wywiad przeprowadzony przez Mateusza Rzepeckiego – 25 grudnia 2025 r.